| تبليغات | X |
4 فروردین 1385
سود یا انسان
علیرضا ثقفی: ماهنامه ی راه آینده، شماره 4، بهمن 1385، صفحات 11 تا 16.
یکی از بحث های گسترده در زمینه ی مسایل اجتماعی، نوع جدیدی از جامعه شناسی است که می توان از میان تمام آثار نوشته شده در این باره و در حقیقت جامعه شناسی جدید که مبنای خود را پیش رفت های علمی می داند، کلیتی را استنباط کرد و مورد بررسی قرار داد. یکی از مسایل مهمی که این نظریه پردازان مطرح می کنند این است که اساسا دموکراسی و آزادی از ارمغان های سرمایه داری است. زیرا تا قبل از به وجود آمدن سرمایه داری، دموکراسی و آزادی در فرهنگ بشر وجود نداشت. آن ها تاریخ بشر را به دو بخش تقسیم می کنند و تمام دست آوردهای علمی و تکنولوژی و هم چنین تغییرات در جامعه ی بشری را در نتیجه ی سرمایه داری می دانند.
یکی از مسایل اساسی این جامعه شناسی تجلیل از فرد است. بعضی از مطالب گفته شده در این جامعه شناسی جدید چنان است که ایجاد اعتماد در جامعه را محصول دوره ی سرمایه داری و از خصلت های برجسته ی آن می دانند و دموکراسی و حق رای برابر و آزادی انسان ها نیز محصول سرمایه داری است. در تمام موارد نیز مقایسه به گونه ای است که وضعیت موجود با وضعیت سنتی در برابر هم قرار گرفته اند و بر این مساله تاکید می شود که انسان مدرن از قید و بندهای جامعه ی سنتی رهایی یافته است.
اگر مبارزه با نظام کهن را از ابتدای ظهور انقلاب های سرمایه داری بدانیم، آن گاه متوجه خواهیم شد که سرمایه داری هیچ گاه شعار برابری را مطرح نکرد. بلکه سرمایه داری شعار یک نفر، یک رای را تنها در صد سال اخیر، آن هم تحت مبارزات پذیرفته است. سرمایه داری از ابتدا برای رای دادن، میزان معینی مالکیت و میزان معینی پرداخت مالیات را ملاک قرار داده بود. سرمایه داری هیچ گاه به سادگی تن به برابری رای نداده است و از ابتدای ظهور، خواهان حفظ سلطه ی اقلیت بر اکثریت بود و هیچ گاه داوطلبانه امتیازی را واگذار نکرد.
در تمام انقلاب ها همواره دو نیرو در برابر هم قرار داشته اند و این دو نیرو به صورت های مختلف دو برداشت خود را از حق تساوی بیان می کرده اند. یک نیرو تساوی در حق رای را با تساوی در حقوق انسانی، حق زیستن، خوراک، پوشاک و در حقیقت انسانیت انسان می دانستند. نیروی دیگر تساوی در حق رای را همواره به سختی پذیرفته و سعی کرده است که این تساوی در حق رای را با عدم تساوی در حقوق انسانی محدود کنند.
سرمایه داری، تشخص و فردیت را در میزان مالکیت و دارایی می داند و با تبلیغ فرهنگ مصرف، شخصیت و موقعیت اجتماعی را در مصرف هر چه بیش تر از کالاها و در نتیجه در میزان مالکیت و درآمد، تصویر می کند. از نظر سرمایه داری آن که می تواند در این بازار رقابت بیش تر به چنگ آورد، با هوش تر است و این مساله نیز در مطالب جامعه شناسانه و روان شناسانه ی متخصصان دوره ی جهانی شدن، به صورت ارتباط عامل و ساختار طرح می شود. همه چیز در ارتباط فرد و اجتماع یا فردیت و سیستم به گونه ای طرح می شود که گویا اساسا در جامعه هر فردی به راحتی می تواند با تکیه به فعالیت شخصی و هر آن چه که از نظر سرمایه داری مشروع است، به تمام مناصب اجتماعی دست یابد. در حالی که نقطه ی مقابل سرمایه داری، انسان را محور دموکراسی و برابری قرار داده است. دموکراسی مورد نظر سرمایه داری همواره نشان داده است که محوریت سود را اساس کار خود قرار می دهد.
امروزه جامعه شناسان مدافع وضعیت موجود از آن بیم دارند که شکاف درآمد میان بخش های مختلف باعث به خطر افتادن کل سود آنان شود. دموکراسی مورد نظر سرمایه داری، دموکراسی سرمایه و آزادی حرکت سرمایه در دست سرمایه داران است و مبنای انسانیت و تشخص را سود و انگیزه ی افراد برای کار کردن را افزایش سرمایه و یا همان سود می دانند. آن ها همواره می گویند این سود است که انگیزه ی انسان ها برای تلاش است. در مقابل سرمایه داری، برداشت دیگر از دموکراسی آزادی را بر محور انسان قرار داده است و دموکراسی بر محور انسانیت و حق برابر انسان ها بوده است.
این دو برداشت از دموکراسی چهار صد سال است که وجود دارد و اصلا به آن معنی نیست که دموکراسی و فردیت انسانی مربوط به سرمایه داری است، بلکه از همان ابتدا، این دو برداشت از دموکراسی و فردیت انسانی وجود داشته است. وقتی می گوییم محور انسان است، یعنی آن که برای افزایش سود نباید مواد غذایی از میان برود، برای افزایش سود نباید دست آوردهای علمی بشر برای مثال دست آوردهای پزشکی در خدمت چند شرکت انحصاری باشد که برای معالجه ی بیماری های انسانی و گسترش بهداشت اجتماعی، تنها سود شرکت های دارویی و انحصارات ژنتیکی افزایش یابد و یا برای افزایش سود سرمایه ها، منابع طبیعی و محیط زیست هر روزه تخریب شود. وقتی می گوییم در دموکراسی محور انسان است، یعنی جامعه ی بشری آن چیزی را تولید می کند که به کار انسان و ارزش های انسانی بیاید، آن مواد غذایی را تولید می کند که فرزندان بشر گرسنه نمانند، در آن صنعتی سرمایه گذاری می کند که رفاه بشر و همه انسان ها مدنظر قرار بگیرد و این دست یافتنی است.