27 مرداد 1387

راه حل نظام سرمايه داری برای مشکل زاغه نشينی

نیل پیرس: روزنامه اعتماد، ترجمه بابک پاکزاد، شماره 1525، 6 آبان 1386.

وضيح مترجم؛ عنوان اصلي مقاله حاضر چنين بود؛ «زاغه نشينان سراسر جهان متحد شويد». از آنجا که چارچوب کلي مقاله راه حلي است سرمايه دارانه و به هيچ وجه خدشه يي به منافع اين نظام وارد نمي کند و اساساً از آنجا که چنين راه حل هايي، راه حل مشکل زاغه نشيني در جهان محسوب نمي شود و حتي کار را خراب تر مي کند، ترجيح دادم عنوان مقاله را حذف کرده و عنواني ديگر که در قد و قامت آن بگنجد برايش دست و پا کنم.

طي سي سال آتي در کره زمين از هر سه نفر، يک نفر در محلات فقيرنشين و زاغه هاي شهرهاي بزرگ جهان (عمدتاً در آسيا، آفريقا و امريکاي لاتين) زندگي خواهد کرد. در حال حاضر نزديک به يک ميليارد نفر در محلات فقيرنشين شهري روزگار مي گذرانند که از جمله مي توان به منطقه Faveas در برزيل، زاغه بزرگ Kibera در قلب نايروبي در کنيا و زاغه دهاراوي در حومه موم بايي در هند اشاره کرد.

بدترين شکل زندگي، يعني ادامه حيات در فقر و فلاکت و کثافت انباشته شده در زاغه ها و آلونک ها و زندگي در تلي از زباله ها که در محيط اطراف پراکنده اند. زنان هنگام آوردن سطل هاي آب از چاه يا مخزن در مسير ربوده شده مورد تجاوز قرار مي گيرند.

آيا اين زاغه نشينان موجوداتي ديگرند؟ آيا بيش از آنچه تصور مي کنيم به ما شبيه نيستند؟ در اين محلات و در اين جهنمي که زندگي نام دارد اميد و آرزوهاي بسياري وجود دارد. يک محقق آسيايي در همايش Global Urban Summit که از سوي بنياد راکفلر برگزار شده است با اشاره به مصاحبه هايي که با نوجوانان خانواده هاي کم درآمد شهر کراچي داشته، گفت؛ «هر پسر بچه يي يک موتورسيکلت، يک موبايل و يک نامزد مي خواهد و دخترها نيز براي استقلال بيشتر خواهان شغل اند، آنها نيز يک موبايل و يک نامزد مي خواهند که ترک موتورسيکلتش بنشينند و به گردش و هواخوري بروند. »

بيشتر زاغه هاي شهري جديد را با حسن تعبير «مناطق مسکوني غيررسمي» ناميده اند يعني مناطقي که دولت آنها را به رسميت نمي شناسد، فاقد خدمات ابتدايي هستند و هيچ مبناي قانوني براي تملک آن زمين ها وجود ندارد اما با اين حال آنها مبارزات خود را به پيش مي برند. براي نمونه منطقه Faveas در اطراف سائوپائولو را در نظر بگيريد؛ از 1980 تا سال 2000 تعداد مسکن هايي که در اين محله از آب لوله کشي برخوردار شده اند از 33 درصد به 98 درصد افزايش پيدا کرده است. در زمينه اتصال به شبکه عمومي فاضلاب نيز رشدي قابل توجه را مي توان مشاهده کرد به گونه يي که اين مورد نيز از يک درصد به 51 درصد افزايش پيدا کرده است. در زمينه استفاده مسکن هاي مورد نظر از برق نيز از 65 درصد به تقريباً صد درصد رسيده ايم. چنين پيشرفت هايي خود به خودي صورت نگرفته و در کشورهاي فقيري چون صحراي جنوبي آفريقا و جنوب شرقي آسيا به سختي کسب و تثبيت شده است. چالشي عمومي که براي ساکنان زاغه ها شرايط را دشوارتر مي کند زندگي در زمين و مسکني است که هيچ گونه سند يا اسنادي ندارد و به اين ترتيب هيچ راهي براي استفاده از آن به عنوان وثيقه براي دريافت وام جهت بهبود وضعيت محل سکني وجود ندارد. بهترين پاسخي که آنها تاکنون به مشکل خويش داده اند اقدام جمعي زاغه نشينان براي ارتقا و بهبود وضعيت مسکن و محل سکني و لابي کردن با نظام سياسي براي بهبود وضعيت محلات است.

انترناسيونال زاغه نشينان دولت را در راستاي رسيدگي به معضلات به تحرک واداشته و همچنين با گروه هايي از ساکنان که خواستار تغييرات بنيادين در وضعيت خويش اند، به ويژه زنان، کار مي کند. آنان آماده اند پس انداز ناچيزشان را به ميان آورند و برنامه دارند تا تصرف زميني که در آن زندگي مي کنند به رسميت شناخته شود و وضعيت مسکن و محل سکونت خود را ارتقا بخشند. تاکنون از اين طريق بيش از دو ميليون زاغه نشين در 24 کشور سازماندهي و بسيج شده اند.

اصل تامين مالي فرد در وهله اول به اين دليل توسعه داده شد تا مقادير اندک سرمايه را جهت کمک به افراد در کشورهاي فقير براي شروع به کار بنگاه هاي کوچک و خانگي نظير راه اندازي يک کارگاه يا يک نانوايي کوچک به کار گيرد. اما اکنون به نظر مي رسد مي توان آن را در حوزه تامين مسکن و خدمات اوليه نظير آب لوله کشي و اتصال به فاضلاب شهري نيز به شکل گسترده يي به کار گرفت. آيا بخش ثروتمند جهان مي تواند در اين زمينه کمکي کرده و ياري برساند؟ پاسخ کارشناساني که در نشست بلاجيو گرد آمده بودند به وضوح مثبت بود و اينکه با اقدامات جمعي افراد محلات با هدف تضمين بازپرداخت وام يکديگر، فرصت هايي پديدار خواهد شد تا مجموعه يي از نهادهاي مالي ميانجي ايجاد شود که بتواند همه گونه ارتباطي را با بازارهاي مالي بين المللي مرسوم برقرار کند. براساس گزارش ها، در سطح جهان، حدود 150 تريليون دلار سرمايه در دسترس براي سرمايه گذاري موجود است. اگر ريسکي در کار نباشد چرا ظرفيت اعتباري جمعي بومي (محلي) راهي براي جذب آن پيدا نمي کند؟ ساختن چنين نظامي زمان بر خواهد بود و برقرار کردن آن کاري بسيار شاق. درس بزرگي که بايد به خاطر داشت اين است که بايد با دقت و مراقبت زياد به اين کار مبادرت ورزيد. الگويي که نبايد به دنبال آن رفت اين است که در سال هاي اخير مردمي که به هيچ وجه آمادگي نداشتند به سوي دريافت وام سوق داده شدند و کار با اضمحلال مالي خاتمه يافت. برعکس، مسير تعيين شده براي ارتقاي وضعيت زاغه هاي جهان نيازمند شکل گيري خودياري محلي و اقدام جمعي به منظور قابليت کسب اعتبار است.

جهاني شدن مي تواند به گونه يي شکل گيرد که نه فقط ثروتمندترين ها بلکه فقيرترين ها نيز از آن سود برند و مي توان شرايطي را که فقر، بيماري و همه گير شدن آن را تغذيه مي کند به شکل قابل توجهي کاهش داد.

منبع؛ Common Dreams